جدول آبسنجی

جدول چند منظوره ی آبسنجی درآبجوسازی

کاربرد:
1- تبدیل وزن مخصوص(sg) به بریکس(Bx) و برعکس
2- مشخص کردن مقدار وزنی قند محلول در آبجو با واحد گرم بر لیتر و محاسبه ی مقدار قند مورد نیاز برای افزایش آبسنجی اولیه
3- پیش بینی پتانسیل الکل نهایی آبجو با واحد درصد حجمی(ABV%) پیش از تخمیر
4- مشخص کردن درصد الکل آبجوی نهایی با استفاده از عدد آبسنجی  اولیه و آبسنجی نهایی قبل و بعد از تخمیر با واحد(ABV%)
5- تعیین مقدار تقریبی شکر مورد نیاز برای رسیدن به الکل مورد نظر بدون نیاز به آبسنجی
Hydrometer.Bx.ABV%Char
 برای مشاهدۀ فرمولهایی که براساس آنها جدول آبسنجی تنظیم شده است اینجا کلیک کنید

روش کار با جدول آبسنجی

مشخص کردن درصد الکل آبجو
– برای مشخص کردن درصد الکل آبجوی نهایی باید دو مرحله آبجو را آبسنجی کنید؛یکبار قبل از اضافه کردن مخمر و شروع تخمیر و یکبار هم در زمان بطری کردن.عدد آبسنجی اولیه را از ستون اول جدول پیدا کرده و ردیفش را تا زیر عدد آبسنجی نهایی ادامه دهید.عددی که محل برخورد ردیف آبسنجی اولیه و ستون آبسنجی نهایی است در صد الکل آبجوی شما خواهد بود.برای مثال در جدول درصد الکل آبجویی که آبسنجی اولیه ی 1.040 و آبسنجی نهایی 1.000 دارد نشان داده شده است که درصد الکلی برابر با حدود 5.25% دارد.این عدد 1+ و 1- درصد احتمال خطا دارد .اگر اعداد آبسنجی شما در جدول نیست به صفحه ی کار با هیدرومتر مراجعه کرده و از فرمولهای ساده ی محاسبه ی الکل استفاده کنید.
محاسبه ی مقدار قند مورد نیاز برای رسیدن به درصد الکل مورد نظر
با استفاده از هیدرومتر(آبسنج)
– درصورتی که بخواهید عدد آبسنجی حریره را بالاتر ببرید یا اینکه میزان شکر مورد نیاز برای افزایش آبسنجی ماءالشعیر را پیدا کنید تا به الکل مطلوب خود برسید،می توانید به سادگی از روی جدول اینگونه عمل نمائید:حریره یا ماءالشعیر را با هیدرومتر آبسنجی کنید،عدد آبسنجی را در ستون اول پیدا کرده و مقدار قند در لیتر آن را از ستون سوم یادداشت کنید.حال درصد الکلی که مورد نظرتان است را از ستون چهارم یافته و عدد آبسنجی آن و مقدار قند در لیترش را از ستونهای یک و سه پیدا کنید.مقدایر قند را در حجم آبجوی خود ضرب کرده و از هم کم کنید و بدین ترتیب مقدار قندی که باید به حریره یا ماءالشعیر اضافه شود را به طور تقریبی بدست آورده اید.به عنوان مثال شما می خواهید 8 لیتر آبجو با ماء الشعیر یا حریره درست کنید که 5 درصد الکل داشته باشد.ابتدا ماءالشعیر بدون گاز یا حریره را در دمای کالیبراسیون آبسنجی می کنید و می بینید که مثلاً عدد آبسنجی آن 1.025 است.برطبق جدول این آبسنجی به این معنی است که در هر لیتر از مایع شما حدود 65 گرم قند وجود دارد.حالا در جدول نزدیکترین عدد به پتانسیل الکلی که مورد نظرتان است را پیدا می کنید یا بهتر این است که به جای پتانسیل الکل به ستون زیر یکی از اعداد آبسنجی نهایی مراجعه کنید و مثلاً فرض کنید اگر آبجوی شما پس از تخمیر به آبسنجی 1.008 برسد در چه حالتی حدود 5 درصد الکل خواهید داشت که در اینجا مثلاً می شود آبسنجی اولیه ی 1.046 یا 1.048 (این عمل از این جهت بهتر است که اولاً همیشه شما نمی توانید به آبسنجی نهایی 1.000 و حداکثر پتانسیل الکل آبجو برسید و در ثانی اگر هم برسید آبجوی خشک و خشنی خواهید داشت و معمولاً آبجوهای متداول و ملایم آبسنجی نهایی حدود 1.008 دارند).حال مثلاً آبسنجی 1.048 را انتخاب می کنید و میزان قند در لیترش را یاد داشت می کنید که در اینجا میشود 125 گرم در لیتر.حالا این اعداد قندی را در حجم آبجوی خود ضرب و از هم کم میکنید و طبق فرایند زیر خواهید داشت:
گرم 520=65×8=چگالی(قند در لیتر)×حجم کل=میزان قند موجود در مجموع حجم ماءالشعیر یا حریره
گرم 1000=125×8=چگالی(قند در لیتر)×حجم کل=میزان قند کلی در آبسنجی اولیه ی مورد نظر
گرم 480=520- 1000=میزان قند مورد نیاز برای اضافه کردن به ماءالشعیر یا حریره
پس شما به طور تقریبی به 480 گرم شکر برای رسیدن به 8 لیتر آبجوی 5 درصد الکل نیاز دارید.برای محاسبه ی دقیق تر باید از فرمولهای پیچیده ای استفاده کنید و عوامل مختلفی که در این قضیه موثرند را حساب کنید که باید در مقاله ی جداگانه ای به آنها پرداخته شود.ولی از همین طریق معمولاً با حداکثر 50 گرم خطای احتمالی  می توانید به نتیجه برسید.برای اطمینان شکر را کم کم به حریره یا ماءالشعیر اضافه کنید و مایع را آبسنجی کنید تا به عدد مورد نظر برسید.
بدون استفاده از هیدرومتر(آبسنج)
اگر فعلاً آبسنج ندارید و فقط میخواهید بدانید چند گرم شکر باید به ماءالشعیر اضافه کنید تا به الکل مطلوب برسید میتوانید به سادگی به جدول مراجعه کرده و از ستون بنفش رنگ درصد الکلی که مورد نظرتان است را انتخاب کنید.حداکثر درصد پتانسیل الکلی که میتوانید انتخاب کنید 12 درصد است.بعد از ستون سبز رنگ ببنید با چند گرم قند در لیتر میتوانید به این درصد الکل برسید.عدد 40 را که میزان حدودی قند ماءالشعیر است از آن کم کنید تا میزان شکری که باید به ازای هر لیتر ماءالشعیر اضافه کنید مشخص شود.مثلاً شما میخواهید یک ماءالشعیر الکلی با حدود 8 درصد الکل بسازید.در ستون سبز میبینید که با 156 گرم قند در لیتر میتوانید به این الکل برسید.40 را از 156 کم کنید و درنتیجه به 116 گرم شکر به ازای هر لیتر ماءالشعیر نیاز دارید.یعنی برای 20 لیتر باید حدود 2 کیلو و 300 گرم شکر استفاده کنید.توجه کنید که هرچقدر بیشتر شکر استفاده کنید یعنی بیشتر از آبجو فاصله میگیرید و به آب الکل نزدیک میشوید که نه خوش خوراک است نه خوش عطر و نه خواصی دارد درضمن تخمیر آبجوهایی که غلظت قند بالایی دارند هم سخت است و خیلی احتمال دارد که تخمیر با مشگل روبرو شود.پس هرچند در تئوری امکانش هست که شکر زیادی به کار ببرید ولی اصلاً توصیه نمیشود بیشتر از 130 گرم در لیتر  شکر استفاده کنید.یادمان باشد آبجو ،عرق،ویسکی یا حتی شراب نیست و درصد الکل آبجوی معمولی بین 4 تا 6 درصد است . در مقاله ی ماءالشعیر الکلی از مقدار شکری استفاده شده است که الکلی حدود 4 تا 5 درصد داشته باشد و همچنان ردپایی از آبجو در محصول باقی بماند ولی شما میتوانید مقدار شکر را طبق توضیحات گفته شده افزایش دهید.درضمن فرض نگارنده بر این است که آبسنجی ماءالشعیر حداقل 1.015 باشد یعنی در هر لیترش 40 گرم قند طبیعی مالت وجود داشته باشد.نگارنده سالهاست که دیگر ماءالشعیر الکلی نساخته است و از اینرو ممکن است بسته به برند ماءالشعیر میزان این قند فرق کرده باشد و اگر میخواهید دقیقتر محاسبه کنید باید یا آبسنجی کنید یا به مشخصات فنی محصول دسترسی داشته باشید.
توضیح مهم دربارۀ جدول:این جدول برای کاربرد در آبجوسازی خانگی  طراحی شده و برای آبجوسازی های بزرگ با مقادیر پخت بالاتر از 200 لیتر دقت کافی را ندارد.فرمولهای زیادی برای محاسبات مربوط به چگالی،آبسنجی و الکل و… وجود دارد و هرکدام بسته به فاکتورهای موثری که اعمال می کنند یا از آن صرف نظر میکنند، میزان دقت های مختلفی دارند.از این رو جداول و حسابگرهای مختلف که در کتب و سایتهای اینترنتی ارائه می شوند،اندکی با هم اختلاف دارند که برای کار ما یعنی آبجوسازی خانگی که حداکثر پخت 60 لیتر داریم، اهمیت چندانی ندارد ولی برای استفاده در آزمایشگاه آبجوسازی های صنعتی باید از فرمولهای پیچیده و دقیق استفاده شود چون مقادیر پخت بسیار بزرگتر از مقیاس خانگی است.نکته ی دیگر اینکه این جدول طوری طراحی شده که برای دیگر مشروبات الکلی مانند شراب هم کاربرد داشته باشد ولی همانطور که می بینید تمرکزش بر آبجوسازی است و دامنه ی آبسنجی اولیه و نهایی که در آبجوسازی متداول است با فواصل  0.002 واحد نشان داده شده و دامنه هایی که معمولاً در آبجوسازی خانگی استفاده نمی شود با فواصل 0.005 واحد نمایش داده شده است.
در سایتهای مختلف آبجوسازی حسابگرهای آنلاین وجود دارد که می توانید از آنها برای محاسبه ی الکل آبجو استفاده کنید مانند این لینک ها:
www.brewersfriend.com
www.pint.com.au