ساخت خنک کننده

خنک کننده ی حریره Wort Chiller

wort-chiller

سرد کردن سریع حریره پس از پخت،یکی از موضاعات مهمی است که باید مورد توجه آبجوساز قرار بگیرد.چراکه رابطه ی مستقیمی با کیفیت یا حتی سرنوشت آبجو دارد.حریره ی داغ بسیار مستعد آلوده شدن توسط انواع باکتری ها و مخمرهای وحشی است.هرچه سریعتر آن را خنک کنیم،خطر آلودگی را کاهش داده ایم.از طرفی با سریع سرد کردن حریره می توانیم به طور مؤثر تری باعث ته نشین شدن املاح پروتئینی معلق در مایع شویم(شکست سرد) و در نتیجه آبجوی شفاف تری خواهیم داشت.همچنین،سریعتر خنک شدن حریره باعث می شود که مقدار کمتری ترکیبات بد بو و بد طعم مانند دی متیل سولفید در حریره به وجود آید و در نتیجه آبجوی خوش طعم تری خواهیم داشت.
هنگامی که کل حجم آبجو در دیگ پخته می شود،یعنی در آبجوسازی با کل دانه ی مالت،ضرورت استفاده از ابزار خنک کننده بیشتر احساس می شود.چراکه در آبجوسازی با عصاره ی مالت،ما حداکثر دو سوم حجم آبجو را می پزیم و در نتیجه خنک کردن آن در وان آب و یخ امکان پذیر است و تازه مابقی حجم آبجو هم به صورت آب سرد به حریره اضافه می شود که خود باعث کاهش دمای آن می شود.ولی اگر بخواهیم این کار را با بیست لیتر حریره ی داغ انجام دهیم،زمان خیلی زیادی طول می کشد و از آب سرد هم برای اضافه کردن خبری نیست.
در آبجوسازی خانگی از چند نوع خنک کننده استفاده می شود که معمولترین آنها یا به سیستم شناوری (Immersion Chillers)هستند، یا به صورت جریان معکوس(Counterflow Chillers)

خنک کننده ی جریان معکوس خنک کننده ی شناور

ساده ترین خنک کننده شامل یک لوله ی مارپیچ ساده است که در دیگ حریره ی داغ غوطه ور شده و با عبور دادن جریان آب سرد از خلال حریره،دمای آن را در مدت کوتاهی کاهش می دهد.
در سیستم جریان معکوس،یک لوله ی معمولاً مسی از میان یک غلاف یا شلنگ ضخیم تر معمولاً پلاستیکی عبور داده شده است.حریره ی داغ از خلال لوله ی مسی جریان می یابد.درحالیکه آب سرد در جهت مخالف آن و از اطراف این لوله ی مسی جریان پیدا می کند.بازدهی این سیستم از سیستم شناوری کمی بیشتر است ولی ساخت این خنک کننده مشگل تر است و آدم فنی تر و ابزار بیشتر می خواهد.
در اینجا ما با روش ساخت یک خنک کننده ی ساده آشنا می شویم
دستور ساخت لوله ی مارپیچ خنک کننده
جنس این لوله ی مارپیچ معمولاً از مس انتخاب می شود چون علاوه بر این که رسانای گرمایی خوبی است،قیمت مناسبی هم دارد.ولی از فلزات دیگر مانند استیل یا حتی آلومینیوم هم برای اینکار می توان استفاده نمود.به طور معمول از لوله ی مسی نرم به قطر 10 تا 13 میلیمتر(8/3 تا 2/1 اینچ) استفاده می شود و طول لوله هم بستگی به حجم آبجو و اندازه ی دیگ پخت دارد و معمولاً برای 20 تا 30 لیتر آبجو از 7 تا 10 متر لوله ی مسی استفاده می شود.tubing01

 

ساخت یک لوله ی مسی به نظر ساده می آید ولی اگر دقت نکنید خیلی راحت لوله دچار شکستگی و فرورفتگی می شود و مجبور می شوید آن تکه را برش دهید.اگر کارگاهی سراغ دارید یا شخص فنی ای را می شناسید که ابزار حرفه ای خم کردن لوله دارد ،بهتر است از او کمک بخواهید تا هم نتیجه ی کار شکیل تر باشد و هم به دردسر نیفتید.ولی اگر خودتان هم بخواهید این کار را انجام دهید،با کمی حوصله می توانید خنک کننده ی خوبی درست کنید.پرس وجو کنید ببنید اطرافیانتان شاید فنر لوله خم کن یا خم کن دستی داشته باشند که می توانید از آنها غرض بگیرید.

DSCF1332 CIMG0012

اصولی که باید درنظر گرفته شود اینها هستند:
– قطر مارپیچ بستگی به قطر دیگ پخت شما دارد ولی باید اندازه ای را در نظر بگیرید که وقتی خنک کننده را وارد دیگ کردید از اطراف با بدنه ی دیگ حداقل 5 سانتیمتر فاصله داشته باشد.یعنی اگر قطر دیگ شما 40 سانتیمتر است،قطر مارپیچ نباید از 30 سانتیمتر بیشتر باشد.
– ابتدا و انتهای لوله ی مارپیچ باید ضمن اینکه از سطح دیگ بالاتر قرار می گیرد،به شکل 90 درجه خم شده و به اندازه ی کافی از دیگ خارج شود تا اگر از ناحیه ی اتصالات شلنگ آب نشتی داشت داخل حریره نریزد.هنگام مارپیچ کردن لوله باید به این نکته توجه کنید که انتهای پایینی مارپیچ قرار است خم شده و به بالا بر گردد و آنگاه به همراه ابتدای لوله دوباره به سمت خارج دیگ خم شود پس باید مقدار بیشتری از اول لوله را به نسبت آخر لوله (که سر مارپیچ میشود) آزاد بگذارید.

وسایل لازم

DSCF1321
لوله ی مسی به قطر 10 میلیمتر و به طول 9 متر
شلنگ پلاستیکی به قطر 10 میلیمتر و به طول 4 تا 8 متر(بسته به فاصله تا شیر آب)
بست فلزی کوچک 3 عدد
تبدیل مناسب برای اتصال به شیر آب 1 عدد
فنر لوله خم کن یا خم کن لوله ی مسی(اختیاری)

خم کردن با فنر لوله خم کن بست پیچی تبدیل شیر آب خم کردن لوله ی مسیDSCF1328_edited

ابتدا یک جسم استوانه ای مناسب پیدا کنید که وقتی درون دیگ شما قرار می گیرد از اطراف حدود 6 سانتی متری فضا داشته باشد.قرار است لوله ی مسیDSCF1322 را دور این استوانه بپیچانیم.اگر فنر خم کن داشته باشید کارتان برای خم کردن دو سر لوله راحتتر خواهد بود و احتمال شکستگی و تو رفتگی لوله هم کمتر می شود.مقدار 50 تا 70 سانتیمتر(بسته به ارتفاع دیگ) را آزاد گذاشته و مابقی را به آرامی دور استوانه بپیچانید.به آخر هم که رسیدید باز حدود 30 سانتیمتر را آزاد بگذارید.حالا باید انتهای پائینی مارپیچ را خم کرده و به سمت بالا بیاورید و دوباره 90 درجه به سمت بیرون خم کنید.سر بالایی مارپیچ را هم به همین شکل با پایینی مماس می کنید.دقت کنید که سخت ترین قسمت کار همین خم کردن لوله است و اگر ابزار خم کن ندارید باید احتیاط کنید.لازم نیست زیاد هم به فکر زیبایی شناسی باشید و بیشتر به جنبه ی کاربردی قضیه فکر کنید.انتهای لوله را، هم می توانید از داخل مارپیچ به سمت بالا بیاورید و هم از خارج آن که در این حالت باید با گیره یا یک تکه سیم مسی آن را به لبه ی بالایی مارپیچ مهار کنید.یا اگر امکان جوش دادن دارید که با چند خال جوش می توانید شکل مارپیچ را ثابت کنید.اگر در جریان کار جایی از لوله DSCF1333دچار تورفتگی زیاد شد باید آنرا برش دهید وگرنه در جریان آب اختلال ایجاد میکند و بازدهی خنک کردن پایین می آید.بسته به اینکه دیگ پخت شما چقدر از منبع آب و خروجی آب فاصله دارد،شیلنگ پلاستیکی را به دوقسمت تقسیم کرده و با استفاده از بستهای پیچی به دوسر خنک کننده وصل کنید.لوله ی پایینی را به شیلنگ آب سرد و لوله ی بالایی را به شلنگ آب خروجی وصل کنید.بسته به نوع شیر آبی که دارید از یک تبدیل مناسب برای نصب بر سر شلنگ ورودی آب سرد استفاده کنید.کار تقریباً تمام است و می ماند تمیز کردن و احیاناً امتحان کردن خنک کننده.برای اینکه سطح لوله ی مسی درخشان شود و از طرفی توان خنک کنندگی آن را هم بفهمید،می توانید از محلول آب و سرکه در دیگ خود استفاده کنید.2 لیتر سرکه را با مقدار دلخواه آب مخلوط کرده و درحالیکه خنک کننده درون آن قرار دارد دیگ را به جوش بیاورید و پس از چند دقیقه آن را خنک کنید.زمان بگیرید که چقدر طول می کشد تا به زیر 21 درجه ی سانتیگراد برسد.شما با این خنک کننده ی ساده قادر خواهید بود 20 لیتر حریره ی داغ را در کمتر از نیم ساعت به دمای مخمرزنی برسانید.از وان آب و یخ هم به طور همزمان میتوانید استفاده کنید تا این زمان بازهم کمتر شود.حتی برخی آبجوسازان خانگی از دو لوله ی خنک کننده استفاده می کنند؛یکی را در وان آب و یخ میگذارند تا اول جریان آب را سردتر کند و خنک کننده ی بعدی را به لوله های آن متصل کرده و وارد دیگ پخت میکنند.

DSCF1332 DSCF1333 DSCF1337

 

8 ایده در مورد «ساخت خنک کننده»

  1. با سلام به جناب ghasem و خوش آمدید
    فرق که دارد(مس برای مخمر و ما مفید و آلومینیوم برای هر دوی ما مضر است!) ولی اگر انتخابی غیر از آن نیست می توانید از آلومینیوم هم استفاده کنید.در خود مقاله هم این را گفته بودیم:
    «جنس این لوله ی مارپیچ معمولاً از مس انتخاب می شود چون علاوه بر این که رسانای گرمایی خوبی است،قیمت مناسبی هم دارد.ولی از فلزات دیگر مانند استیل یا حتی آلومینیوم هم برای اینکار می توان استفاده نمود.به طور معمول از لوله ی مسی نرم به قطر 10 تا 13 میلیمتر(8/3 تا 2/1 اینچ) استفاده می شود و طول لوله هم بستگی به حجم آبجو و اندازه ی دیگ پخت دارد و معمولاً برای 20 تا 30 لیتر آبجو از 7 تا 10 متر لوله ی مسی استفاده می شود.«

  2. salam agar be jaye lole mesi az lole alominiyomi estefade konim farghi dard

  3. با سلام به جناب arashp6231
    بله میشود.خوشبختانه در حال حاضر انواع ترموستات دیجیتال در بازار وجود دارد که میتوان از آنها برای کنترل دمای داخل یخچال استفاده کرد.بیشتر آنها دراصل کاربردشان در دستگاههای جوجه کشی است و برخی نمونه ها کاملاً آماده بوده و نیاز به دانش فنی و سپردن کار به دست تعمیرکار هم ندارد کافی است دوشاخۀ برق یخچال به ترموستات و ترموستات به پریز برق وصل شود و سنسور دما هم از طریق کابلش داخل یخچال تعبیه گردد.ترموستات داخلی یخچال هم مشگلی ایجاد نخواهد کرد و کافی است روی کمترین درجه اش تنظیم شود.فقط موقع خرید باید با کارشناس فروشنده مشورت کنید و بگویید کاربرد مدنظرتان چیست(کنترل دمای یخچال بین 0 تا 20 درجه) تا اگر احیاناً لازم است تغییراتی در مدار دستگاه ایجاد کنند.البته من خودم اطلاعات به روزی در باره ی مدلها و قیمتها و غیره ندارم چون چندسال پیش یک تعمیرکار برایم کار را انجام داد و بعدها فهمیدم که کار ویژه ای نبوده و خودم هم میتوانستم انجام دهم و پول اضافه نپردازم. ولی یکی از کاربران خوب وبلاگ با نام کاربری اشکان اخیراً اقدام به راه اندازی یک یخچال آبجوسازی برای خود کرده بودند که شاید بتوانند درمورد قیمت یا نکات دیگر راهنماییتان کنند.از ایشان خواهش کرده ام درصورت رضایت تجربیات خود را در وبلاگ منتشر کنند تا ما و دوستان دیگر مانند شما هم استفاده کنیم.
    موفق باشید

  4. خیلی ممنون از پاسخ سریعتون
    والا چه عرض کنم حق با شماست! هدل جان ببخشید اگر این سوال مربوط به این بخش نیست ولی جایی برای مطرح کردن این سوال پیدا نکردم…از اونجایی که هوا کم کم داره گرم میشه به فکر تهیه یخچال بودم می خواستم بدونم آیا به همین یخچال های خانگی میشود ترموستات وصل کرد که به طور خودکار دما رو بین 15-20 نگه دارد! و آیا خودم هم می توانم این کار را انجام دهم یا اینکه کار یخچال ساز و برقکار حرفه ای هست؟ اگر میشود خودم انجام دهم که راهنمایی کنید برای تهیه وسیله و مدلی خاص چون واقعا در تابستان کار مشکلی هست و متاسفانه گرفتاری های روزمره هم وقت کافی به رسیدگی مدام درجه را واقعا مشکل می کند! منزل بنده هم حوالی تجریش هست …

  5. با سلام به arashp6231 و خوش آمدید
    در هر شهری راسته مغازه هایی که لوله ی مسی میفروشند وجود دارد.برخی ابزار فروشیها و یخچال سازی ها هم دارند.در تهران میتوانید به میدان توپ خانه خیابان سعدی جنوبی مراجعه کنید.اگر از پیدا کردن لوله مسی در ایران ناامید شده اید پس برای اقلامی که واقعاً نیست یا کم یاب است چه میخواهید بکنید.صبور باشید و مطمئن باشید جوینده یابنده است.
    موفق باشید

  6. با سلام خدمت هدل عزیز
    ای کاش یک مکانی هم در مورد خرید لوله مسی هم می گفتید! چون بنده چندجا سوال کردم ولی نتیجه ای نداشت و ذهنیتی هم نداشتم از کجا می توانم پیدا کنم..

  7. استاد با عرض پوزش يك مطلب ياد آور شويد در مقاله كه بعد از برق انداختن خنك كننده مسي با سركه ، كاملا و بلا فاصله خنك كننده را با آب و مايع ضد عفوني كننده بشويند چون ماندن سركه روي مس توليد سمي به نام زاج سبز ميكنه كه كشنده است .

  8. سلام
    با تبریک سال نو و آرزونی سالی پر از آبجو دبش یه سوال داشتم
    اگه به جای قرار دادن لوله مسی در داخل آبجو بیایم آبجو رو از داخل لوله مسی رد کنیم که لوله مسی غرق در آب یخ باشه مطمن هستم که خیلی زود تر سرد میشه …. آیا این کار مشکلی ایجاد میکنه؟؟

دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.